Fotografie als Taal

Wie kent deze foto van Richard Avedon (1923-2004) niet? Zelfs de argeloze passant heeft hem in Amsterdamse bushokjes kunnen zien hangen, als aankondiging van de overzichtsexpositie van Avedon in FOAM, een paar jaar geleden.

Fotoliefhebbers kennen zijn werk uit zijn vele boeken, en er is geen overzicht van historische fotografie te maken zonder dit beeld erin op te nemen. Hoe kan het toch zijn dat we en masse naar het museum gaan voor het bekijken van een reclamefoto? Want dat is dit! De foto heet tegenwoordig Dovima with elephants, Evening dress by Dior, Cirque d’hiver Paris, August 1955. Maar destijds was het een modefoto voor Dior, in het modeblad Vogue. De bedoeling was allereerst om die jurk aan de man, pardon aan de vrouw, te brengen. In tweede instantie was het de wens van Vogue om het blad zelf verkoopbaar te maken door het plaatsen van onderscheidende prachtvolle foto’s. Die twee belangen speelden destijds, maar hebben nu geen functie meer. De foto is blijkbaar om een nieuwe reden interessant geworden. De foto is kunst geworden! 

Maar wat is hier de kunst eigenlijk? Waarom kijken we graag naar deze foto? Doet het ons terugverlangen naar andere tijden? Kunnen we zeggen dat mensen en wilde dieren niet meer dicht bij elkaar horen te komen -een maatschappelijk hedendaags standpunt- en dat de foto daarom intrigeert? Is het juist een universele foto die gaat over de immer spannende wisselwerking tussen beauty and beast? Zouden we allemaal wel een vrouw willen zijn of hebben met zo een prachtige hals en houding als Dovima? Zijn we overdonderd door het groot fotografisch vakmanschap dat aan deze foto ten grondslag ligt? Is het een vorm van ultieme harmonieuze compositie die ons onontkoombaar aanzuigt? Zijn we allemaal kunsthistorici in de dop die weten dat deze foto destijds baanbrekend was, nog nooit eerder zo gedaan, een jurk met olifanten en dat we met onze neus dicht op de werkelijke afdruk willen staan omdat dat het dichtst bij de historie is dat we kunnen komen?

Avedon heeft er wel wat aan gedaan om een kunststatus te verkrijgen door vast te laten leggen dat van zijn negatieven nooit meer nieuwe afdrukken mogen worden gemaakt. Je moet de echte dus gaan zien in het museum en anders kan het niet. 

Avedon heeft beslist portretten gemaakt van belangwekkende mensen. De honderd machtigste mannen van Amerika bijvoorbeeld. En mensen aan de onderkant van de samenleving, en kunstenaars. Groot, indrukwekkend in beeld gebracht. 

Maar van Dovima weten we toch niet veel meer dan dat zij een fotomodel was. En dat zij onder andere dankzij deze foto tot in lengte van dagen haar schoonheid in onze ogen mag blijven strooien. Tot vreugde, of jaloezie, van de kijkers.

Tom Meerman is de schrijver van het boek Fotografie als taal. Hierin beschrijft hij verschillende analysesystemen om fotografie mee te ontrafelen.

In de Masterclass Fotoreflectie leer je zijn methodes toe te passen in je eigen behandeling en bespreking van fotografie.

Schrijf je in voor ons nieuws

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief. Met regelmaat schrijven we een nieuw blogitem, nodigen we je uit voor een lezing of geven we een korting op een van onze trainingen.

Je bent succesvol ingeschreven