In de meeste portretten ontmoeten we het onderwerp via een tussenpersoon – de kunstenaar. Bij zelfportretten zijn we met z’n tweeën. De spiegel vergetend die er misschien was. Het gezicht lijkt ons – de kijkers – direct te beschouwen. Verwachtingsvol om een eerlijke confrontatie aan te gaan.

Het zelfportret veranderde sterk in de twintigste eeuw toen de vooruitgang in sociologie, psychologie, genetica, filosofie en niet te vergeten de medische wereld, ons begrip over het individu veranderde. Iemands ziel en uiterlijk, dat ooit vast en controleerbaar leek, is nu onderhevig aan verschillende invloeden. Deze inzichten zijn van invloed op het zelfbeeld. 

Door de ontwikkelingen in de Renaissance zijn we anders naar elkaar en de wereld gaan kijken. Kunstenaars en fotografen onderzoeken kwesties met betrekking tot geslacht, ras, leeftijd, gezondheid of het lichaam en proberen de meerdere, complexe identiteiten samen te brengen. De revolutie in sociale media in de 21e eeuw stelt mensen in staat zich direct voor een miljoenenpubliek te presenteren. We zijn nu fotograaf, model, editor, uitgever en toeschouwer. De visuele ervaring en representatie is hierdoor sterk veranderd in onze hedendaagse, visuele cultuur. De belangstelling voor het zelfportret is juist hierdoor blijven groeien, wat resulteert in werken van opmerkelijke diversiteit en complexiteit. Het zelfportret wordt in nieuwe richtingen gebogen, als door een prisma gebroken.

Een kenmerk van de Renaissance is de wens om realistisch te zijn. In het Post-digitale tijdperk is social media niet meer weg te denken, het vormt een schaduwwereld die (bijna) de echte wereld vervangt. We kunnen niet altijd meer vaststellen wat echt is en wat fake is? Alternatieve feiten en droomwerelden worden gepresenteerd als een reeële werkelijkheid waarbij we een relatie aangaan met persoonlijkheden die volledig gevormd zijn door de computer. We kijken naar fotomodellen die nooit geboren zijn. De belofte van intimiteit die de kijker verwacht of ervaart, is natuurlijk slechts een illusie. Aan de kunstenaar om die illusie te bewerkstelligen.
Het zelfportret zegt veel over het tijdsgewricht waarin wij leven. Het spiegelt onze verlangens en angsten. En met verregaande beeldbewerkingstechnieken kunnen we het verval bezweren en een optimale wereld creëren waarin we voor eeuwig jong lijken te blijven.

Binnenkort presenteren wij een programma omtrent (zelf)portretten van de Renaissance tot aan het Post digitale tijdperk.