Tom Meerman reflecteert op foto’s

Op de allerlaatste dag van de 20ste eeuw plaatste NRC Handelsblad een paginagrote foto op de voorkant. Het was de foto The Steerage uit 1907 van Alfred Stieglitz. NRC schreef erbij over de compositie, visie, dramatiek en universaliteit. De foto overleefde met gemak de eeuw als tijdsdocument, als weergaloze plaat en als symbool van de eeuw van Amerika en op drift geraakte massa’s.

Stel je toch voor dat dat allemaal in deze ene foto terug te vinden is. Zou Stieglitz zelf bedacht hebben dat zijn foto die van de eeuw zou worden? In 1907 al? Hebben we nu dan ook al de foto van de 21ste eeuw gemaakt? Kennen we die foto? Zou dat ook een foto met nieuwswaarde moeten zijn, of mag het ook een kunstfoto wezen of een reclamebeeld. Of erger nog: kan die foto uit het ego-domein van de sociale media komen, waar makkelijk een miljoenenpubliek bereikt kan worden?

Toen Stieglitz zijn foto maakte was dat niet omdat hij nieuws wilde vastleggen. Hij was als pictoralist bezig om algemene schoonheden te zoeken in de wereld om hem heen. Hij fotografeerde treinen, wolkenkrabbers, maakte portretten en zelfs ooit legde hij vissersvrouwen op het Katwijkse strand vast. Licht, compositie, toon, druk, dat was wat hem met zijn fotografische oog aansprak.

Waardoor komt het dat deze foto al zolang zo veel mensen bekoort? Hoe heeft deze foto geleefd? Is het mogelijk dat een foto die als artistieke expressie begint nadien een maatschappelijk relevant thema aanroert? Is er een soort van universele schoonheid te vinden waardoor deze foto altijd aantrekkelijk is? Stieglitz zelf schreef dat vooral de man met de strooien hoed zijn in compositie belangrijk was. 

Vanuit welke positie wil je naar deze foto kijken? Sociaal? Moreel? Historisch? Artistiek? Cultureel? Technisch? Zakelijk? Maatschappelijk? Denk je dat het belangrijk is om te weten in welke positie Stieglitz zich bevond toen hij de foto maakte?

Wanneer je eenmaal weet dat de arme mensen hier aan boord van het schip, de Kaiser Wilhelm II die van Amerika naar Europa voer, remigranten zijn, teleurgestelden dus die het niet konden maken in Amerika, wordt dit dan een ander soort van document? Kun je iets nieuws leren van de foto en tegelijkertijd ook genieten van de foto?

Kijken helpt, maar zonder nadenken over de achtergronden van het maken en het bestaan van de foto mis je veel. De belangrijkste persoon van de foto is niet in beeld, en toch overal aanwezig: de fotograaf. Dat geldt natuurlijk voor iedere foto. Weten dat Stieglitz een passagier van de eerste klas was helpt je om te snappen wat deze foto betekent.

Maar je mag het natuurlijk ook gewoon een mooie foto vinden.

Als dit de foto van de eeuw van Amerika is, zoals de krant schrijft; Als dus de 20ste eeuw de eeuw van Amerika is, wat is dan de foto van het eind van die eeuw? De aanslag op de Twin-towers? De bestorming van het Capitool? Het duurt nog een eeuw voor we het antwoord weten, maar voorstellen zie ik graag tegemoet.

Tom Meerman is schrijver van het boek Fotografie als taal. Hierin geeft hij analysemodellen waarmee de gelaagdheid van foto’s kunnen worden ontrafeld. 

In de Masterclass Fotoreflectie leer je zijn methodes toe te passen, om daarmee als recensent, docent, coach, mentor, jury, redacteur of art-director je inzicht en woordkeuze over fotografie te versterken.

Schrijf je in voor ons nieuws

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief. Met regelmaat schrijven we een nieuw blogitem, nodigen we je uit voor een lezing of geven we een korting op een van onze trainingen.

Je bent succesvol ingeschreven